TIN TỨC
Có những vùng đất trên thế giới này, khi ta đặt chân đến, vẻ đẹp của nó không nằm ở sự lộng lẫy, xa hoa hay sắc màu rực rỡ. Ngược lại, nó chinh phục người lữ khách bằng một gam màu trầm mặc, u tối nhưng lại chứa đựng một sức hút mãnh liệt đến kỳ lạ. Đó là cảm giác của tôi khi đứng giữa Bosra – thành phố cổ kính nằm ở phía Nam của Syria, nơi mà thời gian dường như đã ngưng đọng lại trên những phiến đá bazan đen tuyền đầy bí ẩn.
Nếu như Palmyra là "cô gái vàng" kiêu sa giữa sa mạc với những cột đá vôi trắng ngà rực rỡ dưới ánh mặt trời, thì Bosra lại giống như một "người đàn ông" phong trần, gai góc và đầy nội tâm. Toàn bộ thành phố này được xây dựng từ một loại vật liệu đặc biệt: đá bazan đen (Black Basalt). Thứ đá được sinh ra từ những cơn thịnh nộ của núi lửa vùng Hauran hàng triệu năm trước, cứng cáp, lạnh lùng và vĩnh cửu.
1. Cú sốc thị giác giữa miền đất lạ
Lần đầu tiên chạm mặt khu phố cổ Bosra, tôi thú thật mình đã bị một "cú sốc" nhẹ về thị giác. Chúng ta thường quen với những di tích La Mã hay Hy Lạp mang màu trắng, màu kem hoặc màu hồng nhạt của đá sa thạch. Nhưng ở đây, mọi thứ đều nhuốm một màu đen huyền hoặc. Dưới cái nắng gay gắt của vùng Trung Đông, màu đen ấy không hề tạo cảm giác u ám, mà ngược lại, nó ánh lên một vẻ đẹp rắn rỏi, kiên cường, tương phản gay gắt với nền trời xanh ngắt không một gợn mây của Syria.
Tôi cứ ngỡ mình đang lạc vào một hành tinh khác, hoặc đang bước đi trong một thước phim đen trắng giữa đời thực. Những công trình kiến trúc sừng sững, những bức tường thành dày cộm, tất cả đều đen nhám, xù xì, như thể chúng được tạc ra từ chính bóng đêm nhưng lại tỏa sáng rạng ngời giữa ban ngày.
2. Tiếng vọng từ những con đường lát đá
Chúng tôi dạo bước trên con đường Decumanus – trục đường chính chạy theo hướng Đông Tây của thành phố ngày xưa. Mặt đường được lát bằng những phiến đá bazan lớn, phẳng lỳ và nhẵn bóng theo thời gian. Nhìn những tảng đá nằm im lìm dưới chân, tôi chợt thấy lòng mình xao động. Hàng ngàn năm trước, chính tại nơi này, tiếng vó ngựa, tiếng bánh xe ngựa lọc cọc, tiếng ồn ào náo nhiệt của những đoàn thương buôn Caravan từng vang vọng.
Bosra ngày ấy là ngã tư của thế giới, là trạm dừng chân quan trọng trên Con đường Tơ lụa và Hương liệu, nối liền Arabia với Địa Trung Hải. Biết bao nhiêu lụa là, gấm vóc, hương liệu quý giá và cả những giấc mơ làm giàu đã đi qua con đường này. Nhưng hôm nay, khi tôi và những người bạn đồng hành của mình ngồi lại đây, chỉ còn lại tiếng gió thổi vi vu qua những kẽ đá và cái nắng vàng ươm trải dài.
Trong bức ảnh tôi chụp lại kỷ niệm cùng đoàn khách của mình, mọi người ngồi nghỉ chân trên những tảng đá đổ nát ven đường. Có ai ngờ đâu, những phiến đá mà chúng tôi đang ngồi lên kia, có thể từng là bệ đỡ của một bức tượng, hay một phần của mái vòm nguy nga nào đó. Giữa không gian mênh mông và tịch liêu ấy, con người bỗng trở nên thật nhỏ bé. Chúng tôi như những chấm màu nhỏ nhoi điểm xuyết vào bức tranh thủy mặc khổng lồ của lịch sử. Khoảnh khắc ấy, không ai bảo ai, chúng tôi đều im lặng, để mặc cho hồn mình trôi ngược về quá khứ, để lắng nghe tiếng thở dài của những khối đá đen.
3. Sự tài hoa trên nền đá cứng
Đi sâu vào khu phế tích, tôi càng thêm thán phục sự tài hoa của những nghệ nhân xưa. Đá bazan nổi tiếng là loại đá cực kỳ cứng và khó chế tác. Vậy mà, người La Mã và người Nabataean xưa kia đã "thêu hoa dệt gấm" lên đá.
Tôi đã đứng tần ngần rất lâu trước một tảng đá vỡ nằm chỏng chơ trên nền đất bụi đỏ (như trong bức hình tôi đã chia sẻ). Dù đã bị thời gian vùi dập, bị chiến tranh và động đất xô ngã khỏi vị trí ban đầu, nhưng những đường nét chạm trổ trên đó vẫn sắc sảo đến kinh ngạc. Những họa tiết hình trứng (egg-and-dart), những đường cong mềm mại uốn lượn trên nền đá đen cứng nhắc tạo nên một sự tương phản đầy tính nghệ thuật.
Làm sao họ có thể làm được điều đó? Bằng những công cụ thô sơ của hàng ngàn năm trước, họ đã thổi hồn vào đá, biến những khối đá vô tri thành những tác phẩm nghệ thuật sống động. Tảng đá nằm đó, nửa chìm nửa nổi trong cát bụi, như một chứng nhân câm lặng. Nó không than khóc cho số phận hẩm hiu của mình, mà vẫn kiêu hãnh phô diễn vẻ đẹp tàn phai. Tôi đưa tay chạm nhẹ vào mặt đá, cảm nhận cái nóng hâm hấp của nắng trưa và sự thô ráp của bề mặt, như thể đang chạm vào da thịt của lịch sử.
4. Những chứng nhân kiêu hãnh chọc trời xanh
Và rồi, ngước mắt lên cao, tôi bắt gặp những cây cột Corinthian sừng sững giữa trời. Giữa một đống đổ nát ngổn ngang, chúng vẫn đứng đó, thẳng tắp và hiên ngang. Phần đầu cột với những chiếc lá ô-rô (acanthus) được điêu khắc cầu kỳ, xòe ra như những bông hoa đá nở rộ giữa không trung.
Màu đen của cột đá in hằn lên nền trời xanh thẳm tạo nên một khung cảnh đẹp đến nao lòng. Có lẽ, chỉ có ở Bosra, ta mới thấy được sự phối sắc kỳ diệu đến thế của thiên nhiên và con người: Màu đen của đất, màu đỏ của bụi, và màu xanh của trời. Những cây cột ấy đã đứng đó qua bao nhiêu thế kỷ? Chúng đã chứng kiến sự hưng thịnh của Đế chế La Mã, sự trỗi dậy của Hồi giáo, những cuộc thập tự chinh đẫm máu, và cả những bom đạn của thời hiện đại. Nhưng chúng vẫn không gục ngã.
Hình ảnh hai cây cột đứng song song, một cây còn khá nguyên vẹn, một cây đã bị sứt mẻ đôi chút, gợi cho tôi nhiều suy ngẫm về sự vô thường. Vạn vật trên đời rồi cũng sẽ đổi thay, những cung vàng điện ngọc rồi cũng sẽ thành tro bụi, chỉ có cái Đẹp và những giá trị văn hóa đích thực là còn mãi thách thức với thời gian.
5. Sức sống mãnh liệt trong lòng di sản
Điều khiến Bosra trở nên đặc biệt hơn bất kỳ khu di tích nào tôi từng đến, đó là "sự sống" vẫn len lỏi trong từng ngóc ngách. Khu phố cổ này không phải là một bảo tàng chết được rào chắn kỹ càng trong tủ kính. Ngược lại, người dân địa phương vẫn sinh sống ngay bên cạnh, thậm chí là ngay bên trong khu di tích. Những ngôi nhà hiện đại xây xen kẽ với những bức tường cổ đại, những đứa trẻ chạy nhảy chơi đùa dưới chân những cột đá ngàn năm.
Chính sự hòa quyện giữa quá khứ và hiện tại, giữa cái chết (phế tích) và sự sống (con người) đã làm nên linh hồn của Bosra. Đến đây, tôi không chỉ đi xem gạch đá, mà tôi đang đi vào đời sống, đi vào hơi thở của một vùng đất đã chịu nhiều thương đau nhưng vẫn kiên cường vươn lên.
Rời Bosra khi nắng chiều bắt đầu nhạt dần, bóng của những cây cột đá đen đổ dài trên mặt đất như những chiếc kim đồng hồ khổng lồ đang đếm ngược thời gian. Tôi mang theo về không chỉ là những bức ảnh đẹp, mà là một nỗi niềm thổn thức.
Thương lắm những khối đá đen câm lặng.
Thương lắm một Syria đổ nát nhưng vẫn đẹp rạng ngời.
Và tôi biết, một ngày nào đó, tôi sẽ còn quay lại nơi này. Để được ngồi lại trên phiến đá cũ, nghe gió kể chuyện ngàn xưa, và để thấy mình được sống trọn vẹn từng khoảnh khắc giữa dòng chảy bất tận của lịch sử.
TRẦN VĂN TRƯỜNG - HAY TOUR
