TIN TỨC
Tôi đặt chân đến Vardø, Na Uy vào những ngày tuyết phủ trắng xóa. Đứng giữa cái lạnh âm độ của vùng cực Bắc, nơi ranh giới giữa đất và trời dường như bị xóa nhòa trong màn sương tuyết, tôi cảm nhận được một sự yên bình kỳ lạ. Biển cả và tuyết trắng ở đây tĩnh lặng đến mức dịu dàng. Vardø là một thị trấn kỳ lạ. Sự tĩnh lặng của tuyết và biển cả ở đây thật dịu dàng. Khi được những người bạn đồng hành và bạn trưởng nhóm giới thiệu thì tôi mới biết về sự hiện diện của ba khối cầu khổng lồ sừng sững ngự trị trên đỉnh đồi Vårberget.
Với du khách, chúng là những điểm nhấn check-in lạ mắt. Nhưng với tính cách của một kẻ làm nghề du lịch nhưng cũng có những năm tháng được học tại khoa lịch sử của trường Sư phạm, tôi luôn tò mò về khoa học kỹ thuật quân sự.
Sau quá trình tìm hiểu, tôi mới biết nhiều hơn một chút về ba quả cầu này, chúng không chỉ là bê tông và nhựa composite. Chúng là những kỳ quan công nghệ, nơi trí tuệ con người chạm đến giới hạn của vật lý để canh giữ bầu trời.
Người ta gọi đây là hệ thống Radar Globus. Để hiểu tại sao cả thế giới phải kiêng dè nó, ta cần nhìn sâu vào bên trong lớp vỏ radome trắng toát kia. Đây không phải là loại radar quét sân bay thông thường, mà là những cỗ máy Radar Băng tần X (X-Band Radar) tối tân bậc nhất hành tinh.
Trong giới quân sự, nếu băng tần S hay L chỉ giúp phát hiện "có vật thể đang bay", thì băng tần X (với tần số cực cao khoảng 10 GHz và bước sóng ngắn cỡ 3cm) lại thực hiện một nhiệm vụ không tưởng: Chụp ảnh mục tiêu từ cách xa hàng ngàn cây số.
Hãy tưởng tượng: Khi một tên lửa đạn đạo (ICBM) rời bệ phóng, nó không bay một mình mà sẽ thả ra hàng chục "mồi bẫy" (decoys), mảnh vỡ và đầu đạn giả để đánh lừa hệ thống phòng thủ. Một radar thường sẽ bị "mù" trước đám mây hỗn độn đó. Nhưng Globus II và III tại Vardø thì khác. Với chùm tia hẹp và độ phân giải cực cao, nó có thể "vạch lá tìm sâu" giữa vũ trụ bao la. Nó phân biệt được đâu là mảnh kim loại vô hại, đâu là bóng bay mồi bẫy, và đâu là đầu đạn hạt nhân thật sự. Giới chuyên gia ví von rằng, độ nhạy của nó khủng khiếp đến mức có thể phát hiện một quả bóng golf đang bay lơ lửng từ khoảng cách xa như từ Hà Nội vào đến Sài Gòn.
Chính khả năng ấy đã biến Vardø thành "con mắt thần" vô giá, tước bỏ lớp ngụy trang của bất kỳ vũ khí tấn công nào và gửi đi thông điệp ngầm: "Đừng thử, vì tôi đang nhìn thấy tất cả!"
Có thể, một số người sẽ cảm thấy sợ hãi những cỗ máy chiến tranh này. Nhưng ở một góc nhìn khác của một số người, thì chúng lại gánh vác sứ mệnh gìn giữ sự cân bằng.
Riêng tôi, tôi chỉ mong những "thiên nhãn" này sẽ được dùng cho những mục đích cao cả nhất. Ngoài việc theo dõi rác vũ trụ để bảo vệ các phi hành gia, sức mạnh của Globus chính là chìa khóa để kiềm tỏa những tham vọng nguy hiểm.
Trong lý thuyết quân sự, hòa bình bền vững thường được xây dựng trên sự "răn đe tin cậy". Khi một cường quốc biết mọi động thái manh động của mình đều bị đối phương soi rõ từ trong trứng nước, họ sẽ chùn tay. Không ai dám khơi mào chiến tranh khi biết mình đã mất đi yếu tố bất ngờ. Nhờ những cỗ máy lạnh lùng này, những cái đầu nóng buộc phải nguội lại.
Từ Ngôn Ngữ Pomor Đến Bài Học Về Sự Kết Nối
Rời mắt khỏi những con số kỹ thuật khô khan, tôi nhìn xuống bến cảng, nơi sóng biển Barents vẫn rì rầm vỗ vào bờ đá. Tôi bước vào tham quan Bảo tàng Pomor.
Người hướng dẫn viên đã kể cho tôi nghe một câu chuyện tuyệt đẹp về quá khứ. Đã từng có thời, vùng biên giới này không có radar, không có tên lửa, chỉ có những con thuyền buôn. Người Nga và người Na Uy giao thương tấp nập đến mức họ cùng nhau tạo ra một ngôn ngữ chung – tiếng Pomor. Đó là ngôn ngữ của tình bạn, của mưu sinh và sự cộng hưởng.
Câu chuyện ấy làm tôi nhớ lại những ngày tháng ở Syria, nơi tôi từng chứng kiến sự tàn khốc khi con người chĩa súng vào nhau thay vì chìa tay ra. Sự đối lập giữa công nghệ radar tối tân trên đồi cao và ký ức về ngôn ngữ Pomor dưới bến cảng khiến tôi thấm thía một điều: Công nghệ có thể giúp ta nhìn xa vạn dặm, nhưng chỉ có lòng thấu cảm mới giúp ta nhìn thấy trái tim người đối diện.
Ai Cũng Có Một Tổ Quốc Để Phụng Sự
Đứng trước gió tuyết Vardø, tôi nghĩ về những người lính đang trực chiến bên trong những quả cầu kia, và cả những người lính bên kia biên giới. Chúng ta có thể khác nhau về màu áo, về ngôn ngữ, về ý thức hệ. Nhưng sâu thẳm bên trong, ai cũng chỉ có một cuộc đời để sống, một gia đình để yêu thương, và một Tổ quốc để phụng sự.
Có thể người lính vận hành radar Globus đang bảo vệ bầu trời của họ, và người lính Nga cũng đang bảo vệ vùng đất cha ông mình. Không ai thực sự muốn chiến tranh. Không ai muốn những đứa trẻ của mình phải lớn lên trong hầm trú ẩn.
Tôi rời Vardø khi hoàng hôn nhuộm tím ba quả cầu khổng lồ. Một hình ảnh vừa hùng vĩ, vừa đầy ưu tư. Tôi thầm gửi lại nơi đây một lời nguyện cầu: Mong cho những "con mắt thần" với công nghệ siêu việt kia sẽ mãi mãi chỉ làm nhiệm vụ giám sát hòa bình. Mong cho chúng không bao giờ phải gửi đi tín hiệu báo động của ngày tận thế.
Và mong cho một ngày nào đó, ngôn ngữ Pomor sẽ lại vang lên, thay thế cho tiếng gầm gừ của động cơ phản lực. Vì sau tất cả, Trái Đất này vẫn đủ rộng cho chúng ta cùng chung sống. Chỉ cần chúng ta mở lòng và xích lại gần nhau với thiện chí từ cả hai phía. Nhất định, phải là từ cả hai phía!
Trương Trần - Hay Tour
