CÔN ĐẢO - NGÀY TRỞ LẠI
Sau 15 năm, tôi về thăm lại Côn Đảo. Cảnh vật đã đổi thay nhiều. Cuộc sống nơi đây nhộn nhịp hơn, nhưng những bãi biển cát trắng thì vẫn hiền hòa bên màu xanh ngắt của trời và biển. Cảnh vật vẫn đẹp mơ màng, gió thổi lồng lộng.
Những di tích cổ xưa vẫn còn đó. Những hàng cây bàng cổ thụ vẫn đứng đấy. Nhưng lần về thăm này, tôi có dịp được nghe, thấy và cảm nhận nhiều hơn. Đó là những câu chuyện gắn liền với bao cuộc đời của nhiều thân phận khác nhau. Từ những bậc danh vương, hoàng hậu...cho đến những thường dân khố rách...
“Gió đưa cây cải về trời
Rau răm ở lại, chịu lời đắng cay”
Thuở nhỏ, tôi hay được nghe mẹ ru mấy đứa cháu ngủ bằng những lời ca dao. Nhiều lần loáng thoáng nghe câu này mà thật tình chả hiểu là thâm ý câu ca dao muốn nói đến điều gì. Để rồi, khi lớn dần theo năm tháng, khi được đi nhiều nơi mới bắt đầu lờ mờ hiểu về nó. Và đến một ngày có dịp ra Côn đảo, đến thăm An Sơn miếu thì một lần nữa bao ẩn ý của câu ca dao mới được giải mã một cách rỏ ràng hơn.
Về nguồn gốc xuất xứ của câu ca dao thì cho đến bây giờ hãy còn bị tranh cãi. Người thì cho rằng đây là ca dao Nam bộ gắn với tích xưa về Nguyễn Ánh. Nhưng cũng có người bảo rằng đây là câu thơ miền Bắc, nhưng vô tình nội dung lại có sự trùng hợp với những gì xảy ra với thứ phi Phi Yến và hoàng tử Cải. Cho nên tạo sự hiểu lầm là thơ này xuất xứ tại Nam bộ.
Tuy nhiên, việc đúng sai tôi sẽ Ko phán xét. Đó là việc của những nhà nghiên cứu văn thơ, mà tôi chỉ nói về cảm xúc của mình khi đọc câu ca dao này tại An Sơn miếu - Côn Đảo.
Trước mắt tôi là một gian nhà tường một gian hai chái to lợp ngói khá cổ kính. Dưới tán những cành cây cổ thụ rợp bóng mát, ngôi miếu thờ toát lên nét trầm mặc rêu phong.
Những nén hương trầm được thắp lên thoảng bay trong gió nhẹ. Tôi nghe như tiếng của người xưa vọng về. Lời của trăm năm đang thì thầm kể về những ngày tháng thăng trầm của vị vua khởi đầu triều Nguyễn.
Theo những nhà nghiên cứu và một số tài liệu trong dã sử. Thì cuộc đời của Nguyễn Ánh trong buổi đầu xây dựng cơ nghiệp là hết sức gian nguy. Ông cũng đã từng bôn tẩu khắp nơi trong vùng đất Nam Bộ. Thậm chí có nhiều lần bị truy đuổi, đến mức ông phải trốn đi lánh nạn tại các hòn đảo vắng như Phú Quốc hay Côn đảo.
Và chuyện xảy ra tại Côn Đảo là một trong những thảm kịch xảy ra được người xưa nhắc lại khá nhiều.
Cụ thể, vào năm 1783, Nguyễn Ánh chạy trốn ra đây, đi cùng ông còn có thứ phi Phi Yến ( tên tục thường gọi là Nguyễn Thị Răm) và hoàng tử Hội An ( tên tục là hoàng tử Cải ). Do nhiều lần bị quân Tây Sơn đánh bại, ông đã nghĩ đến việc gửi Hoàng tử Cải sang Pháp cùng Bá Đa Lộc để làm con tin nhằm cầu viện sự giúp sức của Pháp.
Tuy nhiên khi biết được ý định của ông, bà Phi Yến đã khuyên nhủ rằng:
Việc đánh nhau với Tây Sơn là chuyện nội bộ trong nhà. Nếu chúa công cầu viện ngoại bang, thì cho dù có thành công thì chiến thắng đấy cũng không lấy gì làm vẻ vang mà e còn gây ra nhiều hệ lụy về sau.
Khi nghe bà nói thế. Ông đùng đùng nổi trận lôi đình. Nếu không nhờ sự can ngăn mạnh mẽ từ các quan cận thần, thì chắc là bà Phi Yến đã khó bề giử mạng. Cuối cùng, ông tha mạng chết nhưng ra lệnh đày bà ra sống trong một hang đá hoang vắng-thuộc hòn Bà ngày nay.
Sau đó nghe tin quân Tây Sơn đang vượt biển ra Côn Đảo truy đuổi. Ông lên tàu chạy trốn và mang theo hoàng tử Cải. Nhưng hoàng tử khóc lóc thảm thiết đòi mẹ. Sợ tiếng khóc của hoàng tử làm lộ hành tung của mình. Nguyễn Ánh ra lệnh ném hoàng tử xuống biển.
Tương truyền người dân trên đảo đã vớt xác Hoàng tử và chôn cất trên đảo. Nơi thờ hoàng tử gọi là Thiếu gia miếu tại làng Cỏ Ống.
Theo một số người dân nơi đây, họ cho rằng bà đã được một con khỉ trắng và một con hổ đen giải cứu đưa về đảo lớn. Người dân đã lập cho bà một ngôi nhà cạnh miếu thờ Hoàng tử để bà sinh sống.
Và rồi, vào ột đêm định mệnh, có một gã tên Biện Thi đã lén đột nhập vào cấm phòng của bà để giở trò sàm sở. Nhưng khi hắn chỉ vừa kịp nắm tay thì đã bị bà truy hô cho dân làng đến bắt. Và cũng đêm hôm đó bà đã quyên sinh để bảo vệ phẩm hạnh. Sau khi chết đi, bà được người dân làng An Hải chôn cất và lập miếu thờ bà, người phụ nữ Trung Trinh Tiết Liệt. Nơi đó được gọi là An Sơn Miếu.
Về dã sử, về truyền thuyết trong dân gian hay kể nhau là thế. Tuy nhiên theo nhà nghiên cứu Đinh Văn Hạnh, câu chuyện này cũng có nhiều yếu tố hoang đường và bất hợp lý. Có nhiều chi tiết không xác thực....cũng có thể là có nhiều yếu tố thực thư đan xen vào nhau, tất cả phụ thuộc vào sự yêu ghét của người dân, cho nên tôi cũng xin không phán xét nhiều vào chuyện của người xưa, và nhủ lòng có dịp sẽ tìm hiểu thêm mức độ xác thực của câu chuyện này khi có thể.
Thắp một nén nhang, cầu nguyện cho hương hồn người xưa được siêu thoát. Nhìn hàng cây xào xạc đu đưa trong gió. Tôi chợt nghĩ về lẽ vô thường và tình người trong chốn nhân gian. Tiền bạc, địa vụ rồi cũng sẽ hoá hư vô. Nhưng xưa nay nó vẫn luôn là nỗi ám ảnh của loài người. Vì ngai vàng thì con người cho dù có là một vĩ nhân thì cũng khó ngăn lòng cám dỗ. Và người xưa cũng có nói “ Việc gì cũng có thể, và không gì là không thể”.
Thôi hãy nhìn gương người xưa để răn mình ngày nay. Hãy cố gắng từng phút để “nghĩ thiện, nói thiện và hành thiện”. Có lẽ đó là cánh cửa mở ra sự bình yên trong cuộc sống, và phải chăng nó cũng là cánh cửa duy nhất dành cho những ai muốn tìm thấy sự an lạc trong cõi Ta Bà đầy ô trọc?
TRẦN VĂN TRƯỜNG
