TIN TỨC
Tại Bảo tàng Quốc gia Beirut, trưng bày vô số các hiện vật cực kì giá trị và tinh xảo đẹp mắt. Nào quan tài vua Ahiram là "linh hồn" của lịch sử Phoenicia ( sẽ có một bài viết về chiếc quan tài này), các loại tượng với những chủ đề khác nhau thật sinh động. Nhưng với riêng tôi thì cho rằng chiếc quan tài đá cẩm thạch trắng tìm thấy ở Tyre lại là đỉnh cao của nghệ thuật kể chuyện bằng hình ảnh. Nó tái hiện lại chương bi tráng nhất trong thiên sử thi Iliad của Homer: Cái chết của Hector và nỗi đau của người cha già Priam.
Chiếc quan tài này có niên đại thế kỷ thứ 2 sau Công nguyên (thời kỳ La Mã), được tìm thấy tại thành phố biển Tyre (Sour) ở miền Nam Lebanon. Điều này chứng tỏ sự giao thoa văn hóa mạnh mẽ: Dù ở đất Phoenicia, giới quý tộc thời đó vẫn say mê và tôn thờ các huyền thoại Hy Lạp.
Để hiểu được bức phù điêu trên quan tài, ta cần nhớ lại bối cảnh đẫm máu trước đó. Trong cuộc chiến thành Troy, Hector – hoàng tử dũng cảm nhất của Troy – đã giết chết Patroclus, người bạn tri kỷ (và là người anh em kết nghĩa cùng nhau lớn lên từ bé) của người hùng Hy Lạp Achilles. Đau đớn tột cùng, Achilles đã quay lại chiến trường với một cơn cuồng nộ chưa từng thấy. Chàng giết chết Hector trong một trận đấu tay đôi. Nhưng cái chết chưa đủ để nguôi cơn giận, Achilles đã làm một việc phạm vào quy tắc danh dự: Chàng buộc xác Hector vào sau xe ngựa và kéo lê quanh thành Troy suốt nhiều ngày, không cho gia đình Hector mang về chôn cất.
Đó là sự sỉ nhục lớn nhất đối với một chiến binh và linh hồn người chết.
Mặt chính của chiếc quan tài tại Beirut khắc họa cảnh tượng được coi là nhân văn nhất và cảm động nhất trong toàn bộ sử thi Iliad (Khúc ca 24).
Đêm hôm đó, được thần Hermes dẫn đường, vua Priam già nua đã lén băng qua chiến tuyến, đột nhập vào trại của quân Hy Lạp, đi thẳng vào lều của Achilles – kẻ đã giết con trai mình.
Trên mặt đá cẩm thạch, chúng tôi nhìn thấy hình ảnh khắc họa cực kỳ chi tiết:
* Vua Priam: Một ông lão râu tóc bạc phơ, quỳ gối dưới chân Achilles. Ông đang làm một hành động hạ mình tột độ: Cầm lấy bàn tay của Achilles – bàn tay đã nhuốm máu con mình – và hôn lên đó để van xin.
* Achilles: Ngồi trên ghế, khuôn mặt lộ rõ sự bàng hoàng và xúc động. Chàng trai trẻ kiêu ngạo, khát máu bỗng chốc bị khuất phục trước tình phụ tử vĩ đại của ông lão.
Homer đã miêu tả khoảnh khắc này bằng những vần thơ bất hủ:
“Tôi đã làm những việc mà chưa người trần nào từng làm:Tôi đưa lên môi hôn bàn tay của kẻ đã sát hại con tôi."…
Bức phù điêu trên quan tài đã "đóng băng" khoảnh khắc Achilles quyết định buông bỏ hận thù. Chàng nâng ông lão dậy, sai người rửa sạch thi thể Hector, xức dầu thơm và trao trả lại cho Priam để mang về thành Troy làm lễ hỏa táng.
Có thể nói, đây là tác phẩm điêu khắc đạt đến đỉnh cao . Khác với nét cứng cáp của quan tài Ahiram, chiếc quan tài La Mã này thể hiện trình độ điêu khắc bậc thầy về giải phẫu học và cảm xúc. Bởi vì ở đây, các nhân vật không đứng im, mà nhìn vào ta thấy như nó đang chuyển động. Cơ bắp của Achilles căng lên, tà áo của Priam rủ xuống mềm mại. Cảnh chiến trận xung quanh (trên các mặt khác của quan tài) với ngựa xe, binh lính hỗn loạn được tạc nổi sâu đến mức các nhân vật như muốn nhảy ra khỏi mặt đá.
Khi nhìn kỹ, tôi như có thể thấy nỗi đau khổ tột cùng trên gương mặt Priam và sự đấu tranh nội tâm trên gương mặt Achilles..
Việc tìm thấy chiếc quan tài mô tả thần thoại Hy Lạp này tại Tyre (Lebanon) nói lên rằng,vào thế kỷ thứ 2, Tyre là một thành phố cực kỳ giàu có của Đế chế La Mã. Những người giàu có tại đây muốn nơi an nghỉ của mình phải thật sang trọng và mang đậm tính triết lý.
Họ chọn câu chuyện về Priam và Achilles không chỉ vì nó đẹp, mà vì nó mang thông điệp về sự cứu rỗi và lòng nhân đạo. Ngay cả trong cái chết và chiến tranh tàn khốc nhất, tình người vẫn có thể chiến thắng. Phải chăng, đó cũng là một mong ước bình an cho người nằm trong quan tài khi bước sang thế giới bên kia?
Chúng tôi đã đứng trước chiếc quan tài này tại Beirut, trong không khí của một buổi chiều tĩnh lặng. Chúng tôi đang chứng kiến cuộc gặp gỡ giữa hai nền văn minh (Hy Lạp - La Mã trên đất Phoenicia) và cuộc gặp gỡ giữa hai con người ở hai đầu chiến tuyến.
Đó là minh chứng hùng hồn rằng: Beirut không chỉ lưu giữ lịch sử của riêng Lebanon, mà còn là nơi cất giữ những ký ức đẹp đẽ nhất của cả nhân loại.
Trương Trần- Hay tour!
