TIN TỨC
"Đó là tòa lâu đài được bảo tồn tốt nhất và đáng ngưỡng mộ nhất trên thế giới."
Đó không phải là lời quảng cáo của một công ty du lịch. Đó là lời khẳng định của T.E. Lawrence (Lawrence xứ Ả Rập) – một người đàn ông đã dành cả đời lang thang khắp các sa mạc và thành quách Trung Đông. Khi đứng trước Krak des Chevaliers vào năm 1909, ông đã phải ngả mũ kính phục.
Và hơn 100 năm sau, khi du khách của Hay Tour đứng tại vị trí đó, cảm xúc ấy vẫn nguyên vẹn.
Nằm ngạo nghễ trên một đỉnh núi cao 650 mét thuộc dãy núi Jebel Ansariya, nhìn xuống thung lũng xanh ngát nối liền Syria với biển Địa Trung Hải, Krak des Chevaliers (Qal'at al-Hisn) không giống một pháo đài đổ nát. Nó trông như thể những Hiệp sĩ vừa mới rời đi hôm qua. Nó là một "con tàu đá" khổng lồ, sừng sững, bất khả xâm phạm và đẹp một cách kiêu hãnh.
Hãy cùng bước qua cánh cổng tò vò, để lắng nghe tiếng vọng của sắt thép và đức tin từ 800 năm trước.
VỊ TRÍ CHIẾN LƯỢC VÀ SỰ RA ĐỜI CỦA NGƯỜI KHỔNG LỒ
Trong thời kỳ Thập Tự Chinh (Crusades - thế kỷ 11 đến 13), vùng đất Thánh không chỉ là nơi cầu nguyện, mà là một bàn cờ quân sự đẫm máu. Để kiểm soát vùng đất này, người châu Âu cần kiểm soát được "Homs Gap" – một hành lang thung lũng tự nhiên nối liền các cảng biển (như Tartous, Tripoli) với các thành phố nội địa (như Homs, Hama).
Ai nắm được Homs Gap, kẻ đó nắm được yết hầu của Syria.
Năm 1142, Bá tước xứ Tripoli đã trao quyền kiểm soát khu vực này cho Dòng Hiệp sĩ Cứu tế (Knights Hospitaller) – một trong những dòng tu quân sự mạnh nhất thời bấy giờ. Những tu sĩ - chiến binh này, với túi tiền rủng rỉnh và kiến thức kiến trúc quân sự thượng thừa, đã quyết định biến một pháo đài nhỏ của người Kurd cũ thành một căn cứ địa vĩ đại nhất lịch sử.
Họ đã xây dựng Krak des Chevaliers (nghĩa là "Pháo đài của các Hiệp sĩ") không chỉ để phòng thủ, mà để làm trụ sở hành chính và trung tâm quyền lực cho cả vùng. Vào thời hoàng kim, nơi này có thể chứa tới 2.000 binh lính cùng ngựa chiến và lương thực đủ dùng trong 5 năm mà không cần tiếp tế.
KIẾN TRÚC CỦA NỖI SỢ HÃI VÀ SỰ THIÊN TÀI
Điều khiến Krak des Chevaliers trở thành di sản UNESCO và là "sách giáo khoa" cho mọi kiến trúc sư quân sự chính là thiết kế “Lâu đài lồng trong lâu đài”.
1. Hai Lớp Tường Thành Bất Khả Xâm Phạm
Krak des Chevaliers không chỉ có một bức tường. Nó có hai hệ thống tường thành riêng biệt lồng vào nhau, được ngăn cách bởi một hào nước sâu.
* Tường ngoài: Dày và cao, được bố trí 13 tháp canh hình tròn (để làm chệch hướng đạn đá của máy bắn đá).
* Tường trong: Còn cao hơn tường ngoài. Đây là thiết kế thiên tài. Nếu kẻ thù vất vả vượt qua được tường ngoài, chúng sẽ bị kẹt ở khoảng sân giữa và trở thành bia tập bắn cho các cung thủ đứng ở tường trong bắn xuống.
2. Bờ Dốc Talus - Cơn Ác Mộng Của Kẻ Công Thành
Khi Hay Tour dẫn bạn đi dạo quanh chân tường thành phía Nam, hãy nhìn vào chân tường. Bạn sẽ thấy bức tường không xây thẳng đứng xuống đất, mà xòe ra thành một con dốc nghiêng cực lớn ốp đá trơn tru. Đó gọi là Talus.
Talus có ba tác dụng chết người:
* Chống lại các máy công thành (tháp gỗ, thang) áp sát.
* Chống lại việc đào hầm (sapper) để đánh sập tường (vì chân tường quá dày).
* Đáng sợ nhất: Khi quân thủ thành thả đá tảng từ trên cao xuống, viên đá sẽ rơi trúng mặt nghiêng Talus và nảy bật ra theo phương ngang với vận tốc kinh hoàng, quét sạch bộ binh đang đứng dưới chân thành.
3. Hành Lang Chết
Để vào được bên trong, bạn phải đi qua một con đường dốc lát đá uốn lượn hình chữ Z, tối tăm và ẩm ướt.
Đây không phải là lối đi dạo. Trên trần của hành lang này là những "lỗ giết người". Kẻ thù khi xông vào đây sẽ bị dội dầu sôi, nước nóng hoặc bắn tên từ trên trần xuống. Con đường uốn khúc khiến chúng không thể dùng thân cây lớn để phá cổng (vì không có đà lấy sức).
Bước đi trong hành lang này ngày nay, cái lạnh của đá vẫn khiến người ta rùng mình khi tưởng tượng về những trận chiến đẫm máu năm xưa.
BÊN TRONG LỚP VỎ QUÁI VẬT LÀ MỘT TRÁI TIM GOTHIC
Vượt qua được hệ thống phòng thủ đáng sợ bên ngoài, du khách sẽ bước vào "Thượng Thành" – nơi sinh sống của các Hiệp sĩ. Và sự ngạc nhiên bắt đầu.
Trái ngược với vẻ thô ráp, xù xì bên ngoài, bên trong lâu đài là một sự tinh tế, sang trọng đậm chất châu Âu.
1. Đại Sảnh Của Các Hiệp Sĩ (Hall of the Knights)
Đây là một trong những kiến trúc Gothic đẹp nhất còn sót lại ở Trung Đông. Hãy nhìn vào dãy hành lang (Loggia) với những vòm nhọn thanh thoát, những cửa sổ hoa hồng (rose window) và những cột đá mảnh mai được chạm trổ hoa văn dây leo.
Tại đây, các Hiệp sĩ cấp cao đã từng tụ họp, uống rượu vang, chơi cờ và bàn chuyện chính trị. Nó giống như một góc của nhà thờ Đức Bà Paris được bứng về đặt giữa đỉnh núi Syria. Điều này cho thấy: Dù là lính chiến, họ vẫn là những quý tộc có gu thẩm mỹ và khao khát cái đẹp.
2. Nhà Nguyện (Chapel)
Nhà nguyện của lâu đài là nơi linh thiêng nhất. Dù đơn giản nhưng trang nghiêm với mái vòm thùng (barrel vault).
Sau khi người Mamluk chiếm được lâu đài vào thế kỷ 13, họ không phá hủy nhà nguyện mà chuyển nó thành nhà thờ Hồi giáo. Họ giữ nguyên kiến trúc Kitô giáo, chỉ thêm vào một hốc cầu nguyện (Mihrab) hướng về Mecca và một bục giảng kinh (Minbar).
Ngày nay, khi bước vào đây, bạn sẽ thấy dấu tích của hai tôn giáo lớn cùng tồn tại trong một căn phòng: Những bức bích họa (fresco) mờ nhạt của Thiên Chúa giáo nằm cạnh những dòng chữ thư pháp Ả Rập ca ngợi Allah. Một sự giao thoa văn hóa thú vị và đầy ám ảnh.
3. Cỗ Máy Hậu Cần
Krak des Chevaliers không chỉ đẹp, nó cực kỳ thực dụng.
Du khách có thể thăm những nhà kho khổng lồ dài hàng trăm mét, nơi từng chứa lúa mì, dầu ô liu và rượu vang trong những chiếc vại gốm lớn.
Đặc biệt là hệ thống cối xay gió (ngày xưa đặt trên tháp) và lò nướng bánh mì có thể phục vụ 2.000 người ăn mỗi ngày.
Hệ thống dẫn nước và bể chứa ngầm dưới lòng lâu đài lớn đến mức người ta nói rằng quân lính có thể chèo thuyền bên trong đó.
CÚ LỪA LỊCH SỬ VÀ SỰ SỤP ĐỔ
Một pháo đài hoàn hảo như thế này, làm sao có thể bị đánh bại?
Câu trả lời là: Nó chưa bao giờ bị đánh bại bằng vũ lực.
Năm 1188, Saladin vĩ đại – người đã chiếm lại Jerusalem – đã dẫn quân đến vây Krak des Chevaliers. Nhưng sau khi nhìn thấy bức tường thành sừng sững, ông đã lắc đầu ngao ngán và bỏ đi. Ông biết rằng tấn công vào đây là tự sát.
Phải đến gần 100 năm sau, năm 1271, một vị vua Hồi giáo khác là Sultan Baibars (của triều đại Mamluk) mới chiếm được nó. Nhưng không phải bằng công thành, mà bằng Mưu kế.
Sau khi vây hãm lâu đài mà không có kết quả, Baibars đã dùng kế "giả mạo thư từ". Ông cho người làm giả một bức thư đóng dấu triện của Đại thống lĩnh Dòng Hiệp sĩ ở Tripoli, gửi cho quân lính trong Krak des Chevaliers. Bức thư có nội dung: "Tripoli đã thất thủ. Không còn viện binh đâu. Các người được phép đầu hàng để bảo toàn tính mạng."
Các Hiệp sĩ trong lâu đài, vốn đã mệt mỏi và cô độc, tin vào bức thư đó. Họ mở cổng thành đầu hàng với điều kiện được rút lui an toàn về bờ biển.
Baibars đồng ý. Các Hiệp sĩ ra đi trong danh dự, và người Hồi giáo tiếp quản pháo đài mà không tốn quá nhiều xương máu.
Đó là cái kết của 130 năm thống trị của người châu Âu tại ngọn núi này.
RAK DES CHEVALIERS TRONG THỜI HIỆN ĐẠI
Trải qua 800 năm, Krak des Chevaliers vẫn đứng vững qua bao trận động đất và sự thay đổi của các triều đại. Nhưng thử thách lớn nhất của nó đến vào thế kỷ 21: Cuộc nội chiến Syria.
Vì vị trí chiến lược quân sự quá đắc địa (nằm trên cao, kiểm soát thung lũng), năm 2012, lâu đài bị lực lượng nổi dậy chiếm đóng và biến thành căn cứ quân sự.
Năm 2014, quân đội chính phủ Syria đã tổ chức không kích và pháo kích để giành lại lâu đài.
Những bức tường dày của Krak des Chevaliers một lần nữa phải hứng chịu bom đạn thật sự. Một số tháp canh bị hư hại, mái vòm nhà thờ bị thủng. Nhưng điều kỳ diệu là: Bộ khung vĩ đại của nó vẫn đứng vững. Những kiến trúc sư trung cổ đã xây dựng nó quá tốt, tốt đến mức bom đạn hiện đại cũng khó lòng san phẳng.
Ngày nay, hòa bình đã trở lại thung lũng. Lâu đài đã được mở cửa đón khách. Những vết đạn mới chồng lên những vết đạn cũ, trở thành một lớp trầm tích lịch sử nữa của tòa thành này.
TRẢI NGHIỆM CÙNG HAY TOUR - "CHẠM" VÀO LỊCH SỬ
Đến thăm Krak des Chevaliers không phải là một chuyến đi dạo công viên. Đó là một cuộc chinh phục.
1. Cảm Giác Về Quy Mô
Khi chiếc xe của Hay Tour leo lên con dốc ngoằn ngoèo dẫn lên đỉnh núi, tòa lâu đài hiện ra ngày càng lớn, che lấp cả bầu trời. Chỉ khi đứng dưới chân tường thành, bạn mới cảm thấy sự nhỏ bé của con người. Bạn sẽ tự hỏi: Bằng cách nào, với sức người và công cụ thô sơ, họ có thể xếp những tảng đá nặng hàng tấn lên độ cao chót vót kia?
2. Gió Trên Tháp Canh
Hãy leo lên tháp canh cao nhất (Tháp của Đại Thống Lĩnh). Tại đây, gió thổi rất mạnh (gió từ biển Địa Trung Hải thốc vào).
Phóng tầm mắt ra xa, bạn sẽ thấy toàn bộ thung lũng Homs trải rộng dưới chân, những ngôi làng nhỏ bé, những cánh đồng ô liu bạt ngàn.
Đứng ở đó, bạn sẽ hiểu cảm giác của những người lính canh năm xưa: Vừa quyền lực (kiểm soát tất cả), vừa cô đơn (nhớ về quê nhà châu Âu xa xôi).
3. Sự Tĩnh Lặng
Khác với sự ồn ào của các điểm du lịch thương mại, Krak des Chevaliers thường rất vắng và tĩnh lặng.
Bạn có thể đi lang thang một mình trong những hành lang tối, nghe tiếng bước chân mình vọng lại. Đó là lúc bạn có thể "nghe" thấy lịch sử.
Hãy chạm tay vào những phiến đá lạnh lẽo. Những phiến đá ấy đã thấy vó ngựa của Thập Tự Quân, thấy gươm giáo của Saladin, thấy sự phản bội, lòng dũng cảm và cả máu của những người lính hiện đại.
DI SẢN CỦA NHÂN LOẠI
Rời Krak des Chevaliers, hình ảnh đọng lại trong tâm trí du khách không chỉ là sự hùng vĩ của kiến trúc, mà là một nỗi niềm hoài cổ.
Tòa lâu đài ấy là minh chứng cho một thời đại mà con người sống và chết vì Đức tin. Nó là biểu tượng của sự xung đột giữa Đông và Tây, giữa Hồi giáo và Thiên Chúa giáo, nhưng cũng là nơi giao thoa của hai nền văn minh ấy.
Với Hay Tour, đưa khách đến Krak des Chevaliers là đưa khách đến với một kiệt tác mà thời gian đã bất lực không thể xóa nhòa. Dù bạn có yêu lịch sử hay không, sự choáng ngợp mà "Con tàu đá" này mang lại sẽ là một kỷ niệm theo bạn suốt cuộc đời.
Hãy đến Syria, leo lên đỉnh núi này, và để gió thung lũng kể cho bạn nghe câu chuyện về những Hiệp sĩ cuối cùng.
Thông tin bỏ túi cho khách (Tips):
* Giày dép: Bắt buộc phải đi giày thể thao hoặc giày leo núi có độ bám tốt. Sàn đá trong lâu đài rất trơn và nhiều đoạn dốc, bậc thang không đều.
Trương Trần- Hay Tour
