TIN TỨC
Khi chiếc xe lăn bánh đưa những bước chân đầu tiên của đoàn khách Hay Tour chạm sâu vào mảnh đất này, tôi đã bắt gặp những ánh mắt ngỡ ngàng. Không phải sự ngỡ ngàng của sợ hãi, mà là sự sững sờ, choáng ngợp trước một vẻ đẹp kiêu hãnh đang vươn mình thở. Trước chuyến đi, khi nhắc đến Syria, phần lớn chúng tôi – và cả thế giới ngoài kia – thường chỉ hình dung về một gam màu xám xịt của khói súng, của những bản tin thời sự về chiến tranh và sự điêu tàn mất mát.
Nhưng Syria không chỉ có thế. Những gì chúng tôi được chứng kiến tận mắt tại Damascus, Bosra, Palmyra hay Tartus… là câu trả lời hùng hồn nhất. Đó là những thành phố sống động, những phế tích cổ xưa đẹp đến nao lòng, và một sức sống mãnh liệt đang nảy mầm từ trong những vết thương.
Trước khi tôi bắt đầu loạt bài ký sự chi tiết về hành trình đầy cảm xúc này, hãy cùng tôi lướt qua một bức tranh toàn cảnh về Syria – một đất nước, một bảo tàng sống, và một nỗi niềm khắc khoải của nhân loại.
TỔNG QUAN: TRÁI TIM CỦA VÙNG LEVANT
Để hiểu được nỗi đau và vẻ đẹp của Syria, ta phải biết nó nằm ở đâu trên bản đồ thế giới.
Nằm ở phía Tây Nam Á, thuộc trung tâm của vùng Levant huyền thoại, Syria có diện tích khoảng 185.180 km² – con số có thể không quá lớn so với những cường quốc, nhưng lại nắm giữ vị trí địa chính trị "yết hầu". Phía Bắc giáp Thổ Nhĩ Kỳ, phía Đông giáp Iraq, phía Nam giáp Jordan, Tây Nam giáp Israel và phía Tây nhìn ra biển Địa Trung Hải cùng nước bạn Lebanon. Chính vị trí ngã tư đường này đã biến Syria thành trạm trung chuyển của các nền văn minh, nhưng cũng đồng thời là chiến trường của những cuộc tranh giành quyền lực suốt hàng thiên niên kỷ.
Về dân cư, trước khi những biến động thời cuộc xảy ra, Syria là ngôi nhà của hơn 22 triệu người. Dù chiến tranh đã khiến hàng triệu người phải rời bỏ quê hương, làm biến động con số thống kê hiện tại (ước tính còn khoảng 18-20 triệu người trong nước), nhưng không gì có thể thay đổi được bản sắc đa dạng trong dòng máu của dân tộc này.
ĐỊA LÝ: BỨC TRANH ĐỐI LẬP GIỮA BIỂN XANH VÀ CÁT CHÁY
Nếu bạn nghĩ Syria chỉ là sa mạc khô cằn với những cuộc chiến khốc liệt, bạn đã lầm. Thiên nhiên đã ban tặng cho vùng đất này một sự đa dạng đáng kinh ngạc, như thể muốn bù đắp cho những thăng trầm của lịch sử mà nó phải gánh chịu.
Địa lý Syria là một bản giao hưởng của những thái cực. Phía Tây là dải bờ biển Tartus và Latakia xanh ngắt, dài hơn 190km, nơi gió Địa Trung Hải mặn mòi ngày đêm vỗ về những cảng thị sầm uất. Đứng ở Tartus, nhìn ra biển rộng, tôi chợt thấy lòng mình nhẹ bẫng, gợi nhớ về thời kỳ hoàng kim của những thương nhân Phoenicia, những người đã giong buồm từ đây đi chinh phục thế giới bằng giao thương và chữ cái.
Đi sâu vào đất liền là những dãy núi trùng điệp (như dãy Anti-Lebanon) che chắn cho những thung lũng màu mỡ, nơi cây ô liu và vườn cam quýt đã bám rễ hàng ngàn năm, xanh ngát một màu hy vọng. Sông Euphrates huyền thoại chảy cắt ngang đất nước, cung cấp nguồn sống cho cả một vùng nông nghiệp trù phú.
Và dĩ nhiên, không thể thiếu sa mạc Syria mênh mông ở phía Đông và phía Nam, chiếm phần lớn diện tích lãnh thổ. Nơi đây, cát bụi phủ mờ dấu chân của những đoàn lữ hành Bedouin trên Con đường Tơ lụa ngày cũ. Chính sự đa dạng địa hình này tạo nên một Syria vừa khắc nghiệt lại vừa lãng mạn, vừa dữ dội lại vừa dịu êm.
LỊCH SỬ: 10.000 NĂM CỦA NHÂN LOẠI NÉN TRONG MỘT HƠI THỞ
Người ta thường nói: "Mỗi người đàn ông đều có hai quê hương: nơi anh ta sinh ra và Syria." Câu nói ấy không hề quá lời. Bởi lẽ, đi trên đất Syria là đi trên những trầm tích văn hóa dày đặc nhất của loài người.
Lịch sử Syria không được tính bằng thế kỷ, mà bằng thiên niên kỷ. Đây là cái nôi của văn minh nhân loại, nơi tìm thấy những bảng chữ cái đầu tiên tại Ugarit, nơi nông nghiệp sơ khai bắt đầu. Dòng chảy lịch sử tại đây chưa bao giờ đứt đoạn, trải dài qua các giai đoạn huy hoàng:
* Thời kỳ Cổ đại: Là trung tâm của các nền văn minh Ebla rực rỡ từ 3000 năm trước Công nguyên, rồi đến sự cai trị của người Assyria, Babylon và Ba Tư.
* Thời kỳ Hy Lạp - La Mã: Sau cuộc chinh phạt của Alexander Đại đế, Syria trở thành viên ngọc quý của đế chế Seleucid và sau đó là La Mã. Những tàn tích tráng lệ tại Palmyra hay Bosra chính là di sản của thời kỳ này.
* Thời kỳ Hồi giáo: Thế kỷ thứ 7 đánh dấu bước ngoặt khi Syria trở thành trung tâm của Đế chế Umayyad – triều đại Hồi giáo đầu tiên, biến Damascus thành thủ đô của một đế chế trải dài từ Tây Ban Nha đến Ấn Độ.
* Thời kỳ Ottoman và Thuộc địa: Trải qua 400 năm dưới quyền để chế Ottoman và sau đó là sự ủy trị của Pháp sau Thế chiến I, trước khi giành độc lập hoàn toàn vào năm 1946.
Đứng giữa Damascus – thành phố có người sinh sống liên tục lâu đời nhất thế giới, tôi cảm thấy thời gian như ngừng lại. Những bức tường thành cổ kính, những mái vòm của Thánh đường Umayyad lấp lánh dưới nắng chiều không chỉ là gạch đá vô tri. Chúng là chứng nhân của hàng chục đế chế: từ La Mã, Byzantine đến các triều đại Hồi giáo hưng thịnh. Mỗi viên đá ở đây đều biết kể chuyện, câu chuyện về sự hưng vong của những triều đại.
Chúng tôi đã lặng người đi trước sự hùng vĩ của Bosra, nơi có nhà hát La Mã được bảo tồn nguyên vẹn nhất thế giới. Đá đen bazan ở đây như thấm đẫm mồ hôi và máu của những đấu sĩ giác đấu năm xưa, toát lên một vẻ đẹp phong trần, lầm lì mà vĩnh cửu.
Và rồi Palmyra – "Cô dâu của Sa mạc". Đây có lẽ là nơi để lại trong tôi nhiều cảm xúc mâu thuẫn nhất. Dù đã chịu nhiều tổn thương do sự tàn phá của những kẻ cực đoan trong những năm tháng đen tối, nhưng những cột đá sừng sững vươn lên giữa bầu trời xanh thẳm vẫn kể lại câu chuyện về Nữ hoàng Zenobia kiêu hãnh – người phụ nữ dám thách thức cả Đế chế La Mã. Những phế tích ấy, dù có sứt mẻ, vẫn đẹp một cách bi tráng. Đứng trước nó, tôi thấy mình thật nhỏ bé, và những lo toan đời thường bỗng chốc tan biến.
CON NGƯỜI: BỨC KHẢM TÔN GIÁO VÀ NHỮNG NỤ CƯỜI NỞ TRÊN ĐÁ SỎI
Nhưng di sản lớn nhất của Syria không phải là những công trình kiến trúc, mà chính là con người và sự đa dạng văn hóa hiếm có.
Syria là một "bức khảm" (mosaic) sặc sỡ về sắc tộc và tôn giáo. Dù người Ả Rập chiếm đa số (khoảng 90%), nhưng đất nước này còn là ngôi nhà của người Kurd, người Armenia, người Turkmen, người Circassian... Về đức tin, đây là nơi hiếm hoi ở Trung Đông mà tiếng chuông nhà thờ Kitô giáo và tiếng gọi cầu nguyện từ các thánh đường Hồi giáo cùng vang lên trong một bầu trời. Bên cạnh dòng Hồi giáo Sunni chiếm đa số, còn có cộng đồng Alawite (dòng tộc của giới lãnh đạo hiện tại), người Druze bí ẩn trên núi cao, và các cộng đồng Kitô hữu cổ xưa (Chính thống giáo, Công giáo...). Chính sự pha trộn này đã tạo nên một nền văn hóa Syria cởi mở, khoan dung và đầy màu sắc.
Trước khi đến đây, tôi từng lo ngại sẽ bắt gặp những ánh mắt u buồn hay sự e dè, cảnh giác. Nhưng không, người Syria đón đoàn Hay Tour bằng sự nồng hậu đến lạ kỳ. Trong những khu chợ cổ (Souq) sực nức mùi hương liệu, xà phòng Aleppo và tiếng búa gõ vào đồng, người ta vẫn mời khách lạ ly trà nóng, vẫn cười nói rôm rả.
Họ đã mất mát rất nhiều. Có những góc phố, những ngôi nhà chỉ còn là đống gạch vụn. Nhưng tinh thần của họ thì không sụp đổ. Sự kiên cường của người dân Syria là một bài học lớn lao về hy vọng. Họ trân trọng từng khoảnh khắc bình yên, họ hiếu khách như thể đó là bản năng chảy trong huyết quản ngàn đời. Nụ cười của họ là minh chứng rõ nhất cho việc sự sống luôn nảy mầm ngay cả ở những nơi khô cằn nhất.
DU LỊCH SYRIA: CẦN TRÁI TIM NÓNG, CÁI ĐẦU LẠNH VÀ BẢN LĨNH CỦA NGƯỜI DẪN ĐƯỜNG
Là người đứng đầu Hay Tour, tôi muốn chia sẻ một góc nhìn thực tế, chân thành, không tô hồng nhưng cũng không bôi đen.
Syria hôm nay đã bình yên hơn, tiếng súng đã lùi xa ở phần lớn lãnh thổ du lịch. Nhưng nó không dành cho những du khách tìm kiếm sự nghỉ dưỡng an nhàn, không dành cho những sự tò mò hời hợt hay những kế hoạch rập khuôn theo kiểu "check-in".
Tour Syria là hành trình dành cho những người có một chút "máu phiêu lưu", những tâm hồn muốn thấu hiểu sâu sắc về thế giới. Việc lên kế hoạch xin Visa, giấy phép di chuyển (security clearance) cho đoàn không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Đôi khi, việc khởi hành đúng ngày như dự kiến là cả một nỗ lực và điều hành không mệt mỏi phía sau hậu trường mà khách hàng không hề hay biết.
Trong một thế giới đầy biến động, không ai có thể dám vỗ ngực cam kết hai chữ "an toàn tuyệt đối" ở bất cứ đâu. Tuy nhiên, sự an toàn không phải là một canh bạc may rủi. Mức độ an toàn sẽ tỷ lệ thuận với độ dày dạn kinh nghiệm và năng lực của người tổ chức.
Đến với những vùng đất đặc thù như thế này, vai trò của công ty lữ hành không chỉ dừng lại ở việc đặt vé hay book phòng. Giá trị cốt lõi nằm ở mạng lưới quan hệ và khả năng "quyền biến" trước thời cuộc. Ngoài ra, trong vai trò Leader, người hướng dẫn cũng cần có bản lĩnh và kinh nghiệm thực chiến. Vì những tình huống trên đường tour vừa rồi, khi nhận được những tín hiệu từ xa thông qua các kênh và của đối tác, tôi đã phải lập tức đưa ra quyết định thay đổi lộ trình ngay trong tích tắc. Những quyết định ấy đôi khi được thực hiện một cách âm thầm, dứt khoát. Bởi tôi hiểu, trách nhiệm của tôi là gánh vác những lo toan, những tính toán phức tạp về an ninh ở phía sau hậu trường, để phía trước mắt du khách chỉ còn lại là sự an nhiên và trọn vẹn cảm xúc với thiên nhiên, lịch sử.
Đó chính là sự khác biệt giữa việc "đi theo bản đồ" và "đi bằng trải nghiệm".
Chúng tôi – Hay Tour – tổ chức chuyến đi này không phải để đưa du khách đi vào chỗ nguy hiểm một cách bất chấp để tự chuốc lấy "nỗi buồn chiến tranh". Chúng tôi đi để trải nghiệm và làm phong phú cho cuộc sống.
Syria cần chúng ta đến với một "trái tim nóng" để cảm thương và rung động trước vẻ đẹp bi tráng, nhưng cần hơn hết là một "cái đầu lạnh" để chọn người đồng hành đủ Tầm. Hãy để chuyến đi là hành trình của sự thấu cảm, nơi bạn được che chở bởi kinh nghiệm dày dặn, để an tâm thu vào tầm mắt sự hồi sinh kỳ diệu của một vùng đất huyền thoại.
Trương Trần – Hay Tour
